Elmdə irəliləyiş: 1000 dəfədən çox özünü bərpa edən material yaradıldı

Amerikalı mühəndislər daxili zədələri 1000 dəfədən çox müstəqil şəkildə bərpa edə bilən yeni lifli kompozit hazırlayıblar. 

Valyuta.az xəbər verir ki, “National Academy of Sciences”ın məlumatına görə, bu texnologiya təyyarələr, avtomobillər, külək turbinləri və hətta kosmik texnika üçün istifadə müddətini köklü şəkildə dəyişə bilər.

Söhbət laboratoriya şəraitində təkrar-təkrar layların ayrılması kimi zədələri aradan qaldıra bilən materialdan gedir. Bu problem müasir kompozitlərin əsas zəif cəhətlərindən biri hesab olunur. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu texnologiya konstruksiyaların istismar müddətini bir neçə onillikdən yüz illərə qədər artıra bilər.

Müasir lifli polimer kompozitlər möhkəmliyi və yüngüllüyü sayəsində aviasiya, avtomobil sənayesi və energetikada geniş istifadə olunur. Bununla belə, onların əsas problemi layların tədricən ayrılmasıdır ki, bu da strukturun zəifləməsinə səbəb olur.

Professor Ceyson Patrik qeyd edir ki, bu problem hələ 1930-cu illərdən məlumdur və belə materialların tipik xidmət müddəti 15–40 il təşkil edir.

Yeni kompozit zahirən adi material kimi görünsə də, daxilində 3D çap vasitəsilə yerləşdirilmiş xüsusi “özünü sağaldan” qat mövcuddur. Bu qat qızdırıldıqda çatları “möhürləyə” bilən EMAA termoplastik polimerindən hazırlanıb.

Bundan əlavə, materialın tərkibində nazik karbon isitmə qatları yerləşir. Onlardan elektrik cərəyanı keçdikdə struktur qızdırılır və bərpa prosesi aktivləşir — daxili çatlar sanki içəridən “qaynadılaraq” birləşdirilir.

Sınaqlar zamanı material 40 gün fasiləsiz işləmə şəraitində 1000 zədələnmə və bərpa dövründən uğurla keçib. Tədqiqatçılar bildirir ki, yüzlərlə dövrədən sonra belə materialın möhkəmliyi çox yavaş azalır.

Müəlliflərin qiymətləndirməsinə görə, müntəzəm texniki xidmət göstərildiyi halda bu material 125 ildən 500 ilə qədər funksional qala bilər.

Texnologiyanın ən böyük təsiri bərpa olunan enerji sahəsində gözlənilir. Hazırda zədələr səbəbilə tez-tez dəyişdirilən külək turbinlərinin qanadları daha uzun müddət istifadə oluna bilər ki, bu da tullantıların azalmasına gətirib çıxaracaq.

Eyni zamanda, material aviasiya, avtomobil sənayesi və kosmik texnologiyalarda da tətbiq oluna bilər. Bu sahələrdə detalların təmiri və ya dəyişdirilməsi olduqca baha başa gəlir.

Bununla belə, texnologiya hələ real şəraitdə — rütubət, temperatur dəyişiklikləri və mexaniki zərbələr altında əlavə sınaqlara ehtiyac duyur.

Hazırlanmış texnologiya artıq patentləşdirilib və “Structeryx Inc.” startapı vasitəsilə kommersiyalaşdırılır ki, bu da onun geniş tətbiqə hazır olduğunu göstərir.

Paşa Məmmədli