Avropa İttifaqı ilə "TikTok" üz-üzə: "Asılılıq" mübahisəsi böyüyür

Avropa İttifaqı “TikTok” platformasının Rəqəmsal Xidmətlər Aktını (DSA) pozduğuna dair ilkin nəticələr əldə etdiyini açıqlayıb. Araşdırma tətbiqin əsas iş prinsiplərini formalaşdıran bəzi dizayn elementlərinə yönəlib.

Valyuta.az xəbər verir ki, Avropa İttifaqının tənzimləyici qurumları sonsuz sürüşdürmə, avtomatik oynatma, ani bildirişlər və tövsiyə alqoritmi kimi funksiyaları diqqətlə araşdırır. Rəsmilər bildirirlər ki, bu elementlər istifadəçini platformada daha uzun müddət saxlamaq məqsədi daşıyan, şüurlu şəkildə “asılılıq yaradan” dizayn yanaşması əsasında qurulub.

Komissiyanın qiymətləndirməsinə görə, “TikTok” platforma dizaynının istifadəçilərin psixi və fiziki sağlamlığına təsirlərini kifayət qədər təhlil etməyib. Xüsusilə uşaqlar və gənclər üçün risk yarada biləcək amillərin nəzərə alınmadığı vurğulanır.

Araşdırmanı aparan qruplar tətbiqin istifadəçiləri davamlı olaraq yeni videolarla “mükafatlandırmasının” kompulsiv davranışları gücləndirdiyini bildirir. Bu vəziyyətin beynin “avtopilot” rejiminə keçməsinə səbəb olaraq özünə nəzarəti zəiflətdiyi iddia olunur. Avropa İttifaqı həmçinin uşaqların tətbiqi nə qədər tez-tez açdığı və ya gecə saatlarınadək nə qədər müddət sürüşdürmə etdiyi kimi mühüm istifadə məlumatlarının yetərincə nəzərə alınmadığını irəli sürür.

“TikTok” daha əvvəl rəqəmsal rifah alətləri və valideyn nəzarəti mexanizmləri kimi bəzi tədbirləri tətbiq edib. Bu çərçivədə yeniyetmələr üçün standart olaraq 60 dəqiqəlik ekran vaxtı limiti də mövcuddur. Lakin Avropa İttifaqı Komissiyasının fikrincə, bu tədbirlər effektiv deyil.

Hesabatda qeyd olunur ki, sözügedən alətlər asanlıqla deaktiv edilə bilir və istifadəçini dayandıracaq kifayət qədər “maneə” yaratmır. Bu səbəbdən mövcud mexanizmlərin həddindən artıq istifadənin real şəkildə qarşısını almadığı bildirilir.

Avropa İttifaqı “TikTok”dan xidmətin əsas dizaynını dəyişməsini tələb edir. Bu çərçivədə sonsuz sürüşdürmə funksiyasının mərhələli şəkildə deaktiv edilməsi, xüsusilə gecə saatlarını əhatə edən effektiv ekran fasilələrinin tətbiqi və tövsiyə alqoritminin daha az vərdiş yaradan formada yenidən qurulması gündəmdədir.

Komissiya bu nəticələrin araşdırmanın yekun qərarını əvvəlcədən müəyyən etmədiyini, lakin platformanın mövcud vəziyyətdə ciddi dəyişikliklərə ehtiyac duyduğunu bildirir.

“TikTok” tələblərə əməl etmədiyi təqdirdə, şirkət qlobal illik dövriyyəsinin 6 faizinə qədər cərimə ilə üzləşə bilər. Bu isə milyardlarla dollar həcmində sanksiya riski deməkdir.

“TikTok”un tövsiyə alqoritmi uzun müddətdir şirkətin ən çox müzakirə olunan elementlərindən biri sayılır. Platforma ABŞ-da qaldırılan bəzi “haqsız ölüm” iddiaları ilə də gündəmə gəlib. Bu iddialardan birində 16 yaşlı yeniyetmənin ailəsi alqoritmin övladlarına intiharı və özünə zərər verməni təşviq edən videoları davamlı şəkildə göstərdiyini iddia edib.

Bütün bu mübahisələrə baxmayaraq, “TikTok”un alqoritmi texnologiya və siyasət dairələrində dünyanın ən dəyərli özəl proqram təminatlarından biri kimi qəbul edilir. Alqoritmin strateji əhəmiyyəti o qədər yüksəkdir ki, Çin hökuməti ixrac qanunvericiliyini yeniləyərək bu tip texnologiyaların Qərbə satılmasını məhdudlaşdıran xüsusi qaydalar tətbiq edib.

Paşa Məmmədli