Aİ yeni iqtisadi siyasət qurur: Diqqət ağır sənayenin inkişafı yönəlib

ABŞ və Çin ilə rəqabəti artırmaq üçün hazırlanmış Avropa İttifaqının "Sənaye Sürətləndiricisi Qanunu" (Industrial Accelerator Act) Avropada istehsalı, lokalizasiyanı və iqtisadi təhlükəsizliyi artırmaq məqsədi daşıyır. "Skadden" yazır ki, layihə üçün hazırlanmış son tənzimləyici sənədlərə görə, Aİ-nin yeni sənaye siyasətinin əsas alətləri istehsalı dəstəkləmək, təchizat zəncirlərini lokallaşdırmaq və sənaye layihələrinin başlamasını asanlaşdırmaq olacaq.

Valyuta.az-ın məlumatına görə, Avropa Komissiyası bildirir ki, Aİ-də sənayenin ÜDM-də payı 2000-ci ildəki 17,4 faizdən 2024-cü ildə 14,3 faizə düşüb. Bu səbəbdən İttifaq açıq bazar siyasətindən sənayenin gücləndirilməsinə yönəlmiş siyasətə keçməyi qarşısına məqsəd qoyur. Aİ-yə namizəd statusu olan Ukrayna üçün isə əsas məsələ yalnız xammal təchizatçısı və ya satış bazarı olaraq qalmamaq, Avropa istehsal zəncirlərinin bir hissəsinə çevrilməkdir.

Bu təşəbbüs Ukrayna üçün həm də bir siqnaldır: Aİ sənayeni artıq yalnız iqtisadi sektor kimi deyil, təhlükəsizlik, dayanıqlılıq və strateji muxtariyyətin əsası kimi qiymətləndirir. Bu yanaşma Ukraynanın bərpa strategiyası üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Yeni “Aİ-də istehsal olunub” tələbləri xüsusilə enerji tutumlu sahələrə, avtomobil sənayesinə, sıfır emissiyalı texnologiyalara, akkumulyatorlara, günəş enerjisinə və kritik xammallara yönəlib. Polad, sement, alüminium və nəqliyyat sektorlarına xüsusi diqqət ayrılıb: dövlət satınalmalarında tikinti və infrastruktur layihələrində istifadə olunan polad və alüminiumun ən azı 25 faizi Aİ mənşəli olmalıdır. Beton və məhlullar üçün bu göstərici minimum 5 faiz təşkil edir.

Aİ faktiki olaraq dövlət satınalmalarını öz sənayesini dəstəkləmək alətinə çevirməyi planlaşdırır. Bu, xüsusilə əhəmiyyətlidir, çünki dövlət satınalmaları Aİ ÜDM-nin təxminən 15 faizini təşkil edir. Beləliklə, Brüssel tələbatın böyük hissəsini daxili bazarda istehsal olunan məhsullara yönəltmək niyyətindədir.

Sənəddə sənaye istehsalının sürətləndirilməsi zonalarının yaradılması da nəzərdə tutulur. Hər bir üzv ölkə ən azı bir belə zona müəyyən etməlidir. Bu zonalar enerji tutumlu sahələr, avtomobil sənayesi və təmiz texnologiyalar üzrə layihələri birləşdirəcək. Bu model Ukrayna üçün də sənaye regionlarının bərpasında nümunə ola bilər — ayrı-ayrı layihələr əvəzinə enerji, logistika, maliyyə və sadələşdirilmiş icazə prosedurları ilə təmin olunan sənaye klasterlərinin yaradılması təklif olunur.

Bundan əlavə, sənəd sənaye layihələri üçün vahid rəqəmsal icazə platformasının yaradılmasını və xarici investisiyalara nəzarətin gücləndirilməsini nəzərdə tutur. Xüsusilə akkumulyatorlar, elektromobillər, günəş panelləri və kritik xammal kimi strateji sahələrdə investisiyaların daha ciddi yoxlanılması planlaşdırılır. Bu addımlar Aİ-nin strateji texnologiyalar üzrə Çindən asılılığını azaltmaq məqsədi daşıyır və sənaye siyasətinin iqtisadi təhlükəsizliyin bir hissəsinə çevrildiyini göstərir.

Gözlənilir ki, "Sənaye Sürətləndiricisi Qanunu"nun yekun qəbulu 2027-ci ilin ortalarından tez olmayacaq. Sənəd bu vaxta qədər Avropa Parlamenti və Aİ Şurasında müzakirə olunacaq.

Paşa Məmmədli