Dünyanın ilk moda brendini yaradan kasıb uşaq kim idi? - SƏHƏR OXUSU

Bu gün "Chanel", "Dior" və "Gucci" kimi moda nəhəngləri dünya bazarında milyardlarla dollar dəyərində brendlərə çevrilib. Lakin müasir moda sənayesinin əsasını qoyan şəxsin adı bir çoxlarına tanış deyil. Söhbət moda dünyasında ilk brend etiketini, ilk canlı modeli və ilk moda nümayişini yaradan Çarlz Frederik Vortdan gedir. 

Valyuta.az xəbər verir ki, Çarlz Frederik Vort 1825-ci ildə İngiltərənin Bourne şəhərində anadan olub. Ailəsi hüquqşünaslardan ibarət olsa da, atasının qumar və uğursuz investisiyalar səbəbindən bütün sərvəti itirməsi onların həyatını dəyişib. Vort cəmi 11 yaşında olarkən atası ailəni tərk edib və o, işləməyə məcbur qalıb. 

Əvvəlcə çap evində çalışan Vort bu işdən narazı qalıb. Daha sonra Londonda parça mağazasında işləməyə başlayıb. Boş vaxtlarında isə "London National Gallery" muzeyinə gedərək qədim rəsmlərdəki aristokrat geyimlərini araşdırıb. O, moda haqqında biliklərini məktəbdən deyil, məhz sənət əsərlərindən öyrənib.

1845-ci ildə 20 yaşında olarkən cəmi 5 funt sterlinqlə Parisə köçən Vort fransız dilini belə bilmirdi. Buna baxmayaraq, o, “Gagelin” adlı parça və aksesuar mağazasında iş tapıb və burada moda sistemində böyük boşluq olduğunu anlayıb. 

Həmin dövrdə dərzilər sadəcə müştərinin sifarişinə uyğun paltar tikirdi. Dizayner anlayışı isə demək olar ki, yox idi. Vort bu sistemi dəyişmək qərarına gəlib və “trendin diktəsini müştəri yox, dizayner etməlidir” fikrini ortaya qoyub. 
O, öz dizayn etdiyi geyimləri hazırlamağa başlayıb və tarixdə ilk dəfə paltarların içinə öz adını yazdığı etiket tikdirib. Bununla da “moda brendi” anlayışının əsasını qoyub. 

Vortun digər mühüm yeniliyi isə həyat yoldaşı Mari Verneti küçələrdə və tədbirlərdə öz geyimlərini nümayiş etdirmək üçün istifadə etməsi olub. Moda tarixçilərinə görə, Mari Vernet dünyanın ilk peşəkar canlı modeli hesab edilir. 
1860-cı illərdə Vort artıq Parisdə öz salonunu açmışdı. Onun hazırladığı geyimlər Fransa imperatoru III Napoleonun həyat yoldaşı İmperatriça Evgeniya tərəfindən bəyənildikdən sonra məşhurluğu sürətlə artıb. Daha sonra Kraliça Viktoriya və Avropanın bir çox aristokrat ailələri də onun müştərisinə çevrilib. 

Vort həmçinin qadın geyimlərində rahat hərəkəti təmin edən “bustle” dizaynını populyarlaşdırıb. O dövrdə qadınların geyindiyi iri və ağır ətəklər gündəlik həyatı çətinləşdirirdi. Vort isə daha rahat və funksional geyimlər hazırlayaraq modada yeni yanaşma formalaşdırıb. 

Moda nümayişləri və mövsümi kolleksiya anlayışı da ilk dəfə məhz Vort tərəfindən tətbiq olunub. O, müştəriləri salonuna dəvət edir, kolleksiyalarını canlı modellər üzərində təqdim edir və daha sonra sifariş qəbul edirdi. Bu sistem sonradan Paris, Milan və Nyu-York moda həftələrinin əsas modelinə çevrilib. 

Karyerasının zirvəsində “House of Worth” şirkətində 1200-dən çox əməkdaş çalışırdı. ABŞ və Avropadan varlı qadınlar xüsusi ölçü üçün Parisə gəlirdi. Vort həmin dövrdə Fransanın ən varlı şəxslərindən birinə çevrilmişdi. 
Çarlz Frederik Vort 1895-ci ildə pnevmoniyadan vəfat edib. Lakin onun qurduğu moda evi 1950-ci illərə qədər fəaliyyət göstərib və moda sənayesində yaratdığı sistem bu gün də istifadə olunur. 

Sərvanə Rəmixanova