İcarə müqaviləsi bağlanmadan obyektə yatırım etmək hansı risklər yaradır?

Bir çox insan biznes qurarkən əvvəlcə obyekt tapır, oranı dizayn etdirir, təmirə və avadanlığa ciddi vəsait yatırır. Bəzən bu xərclər 10 min manat və daha artıq olur. Amma problem ondadır ki, sahibkarların bir hissəsi işə başlamazdan əvvəl icarə müqaviləsini tam hüquqi şəkildə bağlamır.

Adətən, obyekt sahibi şifahi şəkildə: “Başla işləməyə, sonra müqaviləni edərik” deyir. Sahibkar da buna güvənərək təmirə, reklama və biznesin qurulmasına investisiya yatırır. Lakin bir il keçməmiş icarədar qiymət iki dəfə qaldırır və nəticədə sahibkar etdiyi investisiyanı geri qaytara bilmir.

Sahibkar icarədarla müqavilə bağlayarkən hansı məqamlara xüsusi diqqət etməlidir? 

"Kamilov & Partners"in direktoru, biznes konsultant Nail Kamilov Valyuta.az-a bildirib ki, sahibkarlar icarə müqaviləsi bağlamadan obyektə investisiya yatırdıqları zaman bu kimi hallarla rastlaşa bilirlər və nəticədə bu, onlara külli miqdarda maliyyə itkisinə səbəb olur:

"Lakin icarə müqaviləsi olmasa belə, icarə haqqı ilə bağlı telefon yazışmaları və digər sübutlar məhkəmədə əsas kimi qəbul edilə bilər ki, bu da vəziyyəti sahibkarın xeyrinə dəyişə bilir. Bununla yanaşı, icarə müqaviləsi bağlamadan obyektə kapital yatırmağın sahibkar üçün başqa riskləri də mövcuddur. Əgər sahibkar icarəyə götürəcəyi obyektin təmiri və digər işləri üçün böyük həcmdə investisiya qoyursa, belə hallarda icarə müqaviləsinin uzunmüddətli bağlanılması vacibdir. Uzunmüddətli icarə müqaviləsi qoyulan investisiyanın müəyyən mənada sığortalanmasına xidmət edir. Həmçinin, müqavilədə qeyd oluna bilər ki, obyekt sahibi müqaviləyə vaxtından əvvəl xitam verərsə, sahibkarın qoyduğu investisiyanı kompensasiya etməlidir".

N.Kamilov vurğulayıb ki, obyekt sahibi fiziki şəxsdirsə, icarə müqaviləsinin notarial qaydada bağlanılması məsləhətdir:

"Obyekt sahibi hüquqi şəxs olduqda isə buna ehtiyac qalmır. İcarə müqaviləsinin real icarə haqqı məbləği əsasında bağlanılması da gələcəkdə yarana biləcək vergi və digər hüquqi risklərin qarşısının alınması baxımından tövsiyə olunur. Əlavə olaraq, obyekt sahibi fiziki şəxs olduqda icarə haqqına görə 10% ödəmə mənbəyində tutulan vergi öhdəliyi yaranır. Bu halda sahibkar həmin vergini icarə haqqını ödəyərkən tutmalı və dövlət büdcəsinə köçürməlidir. Lakin əksər hallarda bu məsələ obyekt icarəyə götürülərkən nəzərdən qaçırılır və nəticədə sahibkar sonradan həmin məbləği obyekt sahibindən tuta bilmir. Bu isə əlavə maliyyə itkisinə səbəb olur. Əslində, icarə müqaviləsinin bağlanılmasında daha çox maraqlı tərəf obyekt sahibi olmalıdır. Çünki müqavilə həm obyektin təhvil verilməsi və təhvil alınması prosesini tənzimləyir, həm də icarə haqqının vaxtında və tam şəkildə ödənilməsinə təminat yaradır.

Ümumilikdə isə, icarə müqaviləsinin əvvəlcədən bağlanılması hər iki tərəfin maraqlarına xidmət edir. Çünki icarə müqaviləsi tərəflərin hüquqlarını qoruyur və onları yarana biləcək maliyyə itkilərindən sığortalamış olur".

Mayya Hüseynova