"Aylıq xərciniz 2000 manatdırsa, maksimum 12000 manat nağd saxlayın" - Ekspert

İsmayıl Məmmədov
   Maliyyə eksperti

Pul hər zaman təhlükəsizlik hissi yaradır. Xüsusilə iqtisadi qeyri-müəyyənlik dövründə insanlar yığımlarını “əllə toxuna bildiyi” formada saxlamağa üstünlük verirlər. Amma maliyyə dünyasında bir nöqtədən sonra sadəcə nağd pul saxlamaq artıq təhlükəsizlik deyil, potensial qazancın itirilməsi kimi qiymətləndirilir.

Bəs hansı mərhələdə nağd pul “ehtiyat vasitəsi” olmaqdan çıxıb “itirilmiş fürsət xərci”nə çevrilir?

İnsan psixologiyası üçün nağd pul mütləq təhlükəsizlik və nəzarət hissi verir. Lakin peşəkar maliyyə və bankçılıq prizmasından baxdıqda, nağd pul daimi olaraq dəyər itirən, passiv və baha başa gələn bir "aktivdir".

Şəxsi maliyyədə nağd pulun saxlanmasının yeganə iqtisadi və rasional əsası likvidlik ehtiyacıdır. Gözlənilməz böhranlar (işsizlik, sağlamlıq problemləri, qlobal pandemiyalar və s.) zamanı aktivləri (səhm, daşınmaz əmlak və s.) təcili, çox vaxt zərərlə satmamaq üçün "Fövqəladə Hal Fondu"  mütləqdir.

Əgər sizin aylıq minimal yaşayış və öhdəlik (kredit, icarə, qida) xərciniz 2,000 AZN-dirsə, maksimum 12,000 AZN sizin təhlükəsizlik buferinizdir. Məhz bu rəqəmdən yuxarı saxlanılan hər bir manat və ya dollar artıq təhlükəsizlik deyil, riyazi olaraq itirilmiş fürsət xərcidir.

Nağd pul saxlayanların ən böyük səhvi nominal dəyərin sabitliyinə inanmaqdır. Sizin seyfinizdəki 10,000 valyuta 10 il sonra da 10,000 olaraq qalır, lakin real alıcılıq qabiliyyəti inflyasiyanin qurbanı olur.

Təsəvvür edək ki, qlobal orta inflyasiya hədəfi 3% (reallıqda son illər daha yüksəkdir, lakin konservativ yanaşaq) təşkil edir. Nağd şəkildə saxlanılan 100,000 dolların 15 il sonrakı real alıcılıq qabiliyyəti təqribən 64,186 dollara düşür. Siz heç bir risk almadığınızı düşünərkən, portfeliniz gizli şəkildə 35% dəyər itirmiş olur.

Tutaq ki, 2013-cü ildə iki fərqli şəxsin 50,000 dollar sərbəst vəsaiti var.

Konservativ(A): Pulu bank seyfində nağd saxlayır. (Nəticə 2023: 50,000$ nominal, lakin inflyasiyaya görə alıcılıq qabiliyyəti xeyli aşağıdır).

Rasional İnvestor(B): Pulu orta hesabla illik 8% gəlir gətirən qlobal səhm indeksinə (məsələn, S&P 500 ETF) yatırır.

 A-nın "təhlükəsizlik" illüziyasının ona məhz 57,946 dollar fürsət xərci bahasına başa gəldiyi açıq-aşkar görünür.

İqtisadiyyatda mütləq təhlükəsizlik yoxdur, sadəcə risklərin yerdəyişməsi var. Nağd pul saxlayaraq siz riskdən qaçdığınızı düşünə bilərsiniz, lakin əslində özünüzü 100% zəmanətli bir riskin – alıcılıq qabiliyyəti riskinin düz mərkəzinə atırsınız. Pul, iqtisadiyyatın qanıdır; damarda hərəkət etmədikcə, durğunluq yaradır.